Tapijten: geweven, geknoopt en getuft

Bij het zoeken naar een nieuw tapijt kom je vroeg of laat de vele verschillende manieren van tapijtproductie tegen. Of het nieuwe tapijt getuft, geweven of geknoopt moet zijn, is vaak niet alleen een kwestie van smaak, maar ook van prijs. De manieren waarop tapijten worden vervaardigd zijn net zo veelzijdig als de tapijten zelf, en elke methode heeft zo zijn eigen voordelen. Maar waarin verschillen deze tapijten precies, en wat zijn de voor- en nadelen van de afzonderlijke productiemethoden? De volgende paragrafen geven u een uitgebreid overzicht van de verschillende manieren waarop tapijten worden vervaardigd en bieden antwoord op bovenstaande vragen. Zo wordt uw volgende tapijtaankoop gegarandeerd een succes!

Inhoudsopgave

• Het weven
  • met de hand
  • machinaal geweven tapijten
• Het ‘Küpfen’
  • met de hand
  • machinaal geweven tapijten
• Tuften
  • machinaal getufte tapijten

Weven is een van de oudste handwerktechnieken voor het vervaardigen van textiel. Niet voor niets wordt voor de term ‘stoffen’ vaak ook het woord ‘weefsel’ gebruikt. Volgens archeologisch onderzoek zou deze techniek al in het neolithicum bekend zijn geweest. Je kunt bijna alles weven: dekens, kledingstoffen, behang en natuurlijk ook tapijten. De tapijtproductie kan met deze methode zowel machinaal als met de hand plaatsvinden. Bij alle weeftechnieken worden ten minste twee dradensystemen verwerkt. De kettingdraden vormen daarbij een soort raamwerk, waardoor de inslagdraad van de ene naar de andere kant heen en weer wordt getrokken. Hoe dichter het ontstane weefsel, hoe slijtvaster en duurzamer het is.

Bij handgeweven tapijten zijn er vrijwel oneindig veel variaties in kleuren en patronen mogelijk. De vervaardiging is echter veel arbeidsintensiever en kan maanden tot jaren in beslag nemen, wat zich in de prijs weerspiegelt. Wol en hennep zijn de meest gebruikte materialen bij deze methode.

Volledig automatische weefmachines, waarbij het garen van duizend rollen tegelijk wordt verwerkt, hebben in veel sectoren het handweven vervangen. Zo kunnen tapijten sneller en goedkoper worden geproduceerd. Helaas kunnen er maximaal tien kleuren tegelijk worden gebruikt. Bovendien vindt de productie plaats in vaste breedtes. Daarom worden de gewenste afmetingen achteraf op maat gesneden en van de juiste randen voorzien.

Het knopen van tapijten is een zeer oude kunst, die waarschijnlijk door de nomaden in Centraal-Azië is ontwikkeld. Er wordt voornamelijk onderscheid gemaakt tussen twee gangbareknooptechnieken: de symmetrische en de asymmetrische knoop. Op een weefgetouw worden kettingdraden, die als basis dienen, met de afzonderlijke woldraden geknoopt. Hiervoor worden verschillende gereedschappen gebruikt, zoals knoophaken en diverse scharen en messen. In je vertrouwde tapijtwinkel vind je geknoopte tapijten in twee fundamenteel verschillende soorten. Naast de handgeknoopte exemplaren zijn er ook tapijten die machinaal zijn geproduceerd. 

Met de hand knopen is een tijdrovend karwei dat vroeger bijna uitsluitend door vrouwen werd uitgevoerd. Uiteindelijk wordt het tapijt van het weefgetouw afgesneden en wordt alles nogmaals nabewerkt. Tot deze werkzaamheden behoren het bijsnijden en het maken van de franjes. Bovendien worden de lange zijden voorzien van een rand. Voor het knopen wordtwol, katoen of zijde gebruikt. Handgeknoopte tapijten zijn afkomstig uit verschillende landen of regio’s. Ze verschillen vaak in de ontworpen patronen en de gebruikte kleuren. Bij alle tapijten is het werk zeer arbeidsintensief en dat komt natuurlijk tot uiting in de prijs. 

Tuften wordt niet alleen machinaal uitgevoerd (zoals bijvoorbeeld bij tapijten), maar ook handmatig op commerciële schaal. Maar wat houdt dat eigenlijk precies in, wat verstaat men onder "tuften"?

Naast de handgeknoopte exemplaren zijn er ook tapijten die machinaal zijn vervaardigd. De productie van machinaal geknoopte tapijten verloopt natuurlijk veel sneller dan met de hand. Bij deze productiemethode zijn alleen vaste breedtes mogelijk, die later op de juiste afmetingen worden bijgesneden. Het is mogelijk om de meest uiteenlopende patronen te vervaardigen, maar men moet zich daarbij beperken tot 8 tot 10 kleuren. Soms worden er na het op maat snijden en het vastnaaien van de randen ook nog franjes aan het tapijt aangebracht. Deze worden nu aan de smalle zijden vastgenaaid, terwijl bij handgeknoopte tapijten de franjes worden gevormd uit de kettingdraden. Als materialen voor het machinaal knopen worden wol en katoen gebruikt, maar ook synthetische en kunstvezels.

Met een garenpistool wordt het poolgaren vanaf de achterkant van een dragerweefsel, dat voor 100% uit katoen bestaat, zo ingeschoten dat aan de voorkant van het tapijt elke gewenste structuur, snij- of lussenpool kan worden gevormd. Elke gewenste afmeting en vorm kan worden getuft; materiaal, vorm, kleur, structuur en ontwerp zijn variabel. De productie van handgetufte tapijten vindt plaats in Duitsland, Midden-Europa, India, China, Thailand, Singapore en Hongkong. Nadat de poolgarens zijn ingeschoten, worden deze aan de achterzijde van het tapijt met een latexlaag bedekt en zo verankerd. Vervolgens worden de tapijten in de zon of in droogruimtes gedroogd. Vervolgens krijgt het tapijt een katoenen rug, worden de randen afgewerkt, wordt de pool gladgeschoren en wordt het patroon door een reliëfsnede geaccentueerd. Deze werkstappen worden volledig met de hand uitgevoerd. Het materiaal, bijvoorbeeld wol, polyacryl, polyester, viscose enz., evenals het poolgewicht per m² bepalen grotendeels de kwaliteits- en prijsverschillen.

Het machinaal tuften van tapijten is gebaseerd op het principe van de naaimachine. In plaats van een garenpistool wordt de draad hier met naalden in het weefsel ingebracht. Voordat de naalden weer worden teruggetrokken, wordt het ingebrachte garen door grijpers vastgehouden. Hierdoor ontstaan lussen aan het oppervlak van het tapijt, zogenaamde ‘loops’. Als men de lussen doorsnijdt, krijgt men een velours-tapijt. Net als bij handgetufte tapijten wordt bij het machinaal tuften de achterkant van het tapijt volledig gelijmd en voorzien van een tweede rug. Machinaal getufte tapijten zijn natuurlijk goedkoper dan handgetufte tapijten. Maar wat het machinaal tuften echt bijzonder maakt, is de mogelijkheid om lussen-tapijten te vervaardigen.